Antroposen Tartışma Zeminleri Bağlamında Alternatif Bir Kent Belleği Okuması: Dolapdere, İstanbul.

Geçtiğimiz yüzyılda hızla artan kentleşme ve insan faaliyetleri, doğa-kültür ayrımını temel alan modern bilgi rejimlerini sürdürülemez hale getirmiş; insan-merkezli bakış açıları ekolojik krizlerin ve mekânsal kopuşların ana kaynağı olmuştur. Bu düşünsel kırılmanın merkezindeki Antroposen kavramı, kent belleğini insan hafızasına dayalı bir süreç olmaktan çıkarıp, insan ve insan olmayan öznelerin karşılıklı etkileşimleri çerçevesinde yeniden ele almayı zorunlu kılan eleştirel bir zemin sunar. Bellek, bu bağlamda; zaman, mekân ve öznelliğin dolanık biçimlerde kurulduğu çok katmanlı, ekolojik ve maddesel bir üretim süreci olarak değerlendirilir.

Tezin kuramsal omurgası; Karen Barad (2019)’ın “spacetimemattering”, Manuel DeLanda (2017)’nın “assemblage” ve Donna Haraway (2016)’in “sympoiesis” kavramları üzerinden posthümanist ve yeni materyalist bir perspektifle şekillendirilmiştir. Bu çerçevede bellek; çok-zamanlılık, nesne-yönelimlilik ve çok-mekânlılık eksenlerinde yeniden kavramsallaştırılmıştır. Geliştirilen alternatif yöntem; klasik arşiv odaklı okumaların ötesine geçerek yürüyüş pratikleri, doğal nesne toplama, siyanotip üretimi, ses kayıtları ve kolaj temelli haritalamalar gibi çok-duyulu ve deneyimsel araçları içermektedir.

Çalışma alanı olarak seçilen Dolapdere, hem tarihi su öğeleriyle kurduğu ekolojik bağ hem de geçirdiği radikal mekânsal dönüşümlerle belleğin bastırılması ve yeniden üretiminin somut bir örneğidir. Alan çalışmasında; iktidar ve yıkımın taşıyıcısı olarak taş, akışkanlığın izi olarak su ve direnişin biçimi olarak bitki temaları üzerinden, kentin göz ardı edilen maddesel varlıklarının aktif bellek taşıyıcılığı irdelenmiştir. Bu yaklaşım, mimarlık disiplininde daha çoğulcu, adil ve ekolojik olarak duyarlı bir mekân üretimi için kuramsal ve yöntemsel bir zemin sunmayı amaçlar.